มาลัยบัวสดลายคตกิจ

       บรรพบุรุษของไทยเรามีชื่อเสียงในงานด้านศิลปะการประดิษฐ์อย่างมากมาย  โดยเฉพาะการประดิษฐ์ตกแต่งพวงดอกไม้  ใบไม้ ผลไม้และวัสดุอื่นๆ ในปัจจุบันงานฝีมือด้านงานประดิษฐ์ดอกไม้ก็เป็นที่ขึ้นชื่อลือชามากและก็เป็นที่นิยมประดิษฐ์ในงานต่างๆแทบทุกงาน โดยเฉพาะงานพิธีต่างๆและงานมาลัยถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สูงค่าของคนไทยแขนงหนึ่งที่มีแต่ช้านาน 
      จากในหลักฐานที่อ้างถึงตอนหนึ่งว่า ในเดือนเมษายนมีพระราชพิธีสนามใหญ่บรรดาเจ้าเมือง เศรษฐี คหบดีเข้าเฝ้าถวายบังคมสมเด็จพระร่วงเจ้า   เพื่อถวายเครื่องราชบรรณาการ พระสนมกำนัลต่าง ๆ ก็ร้อยกรองดอกไม้เป็นรูปสัตว์ต่าง ๆ ใส่เมี่ยงหมากถวายให้ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานแก่ ผู้มาเฝ้าและในครั้งนั้นนางนพมาศ ก็ร้อยดอกไม้สีเหลืองเป็นรูปพานทองสองชั้นรองขัน มีระย้าระบายงดงามในขันใส่เมี่ยงหมาก แล้วร้อยดอกไม้เป็นตาข่ายคลุมขันอีกทีหนึ่ง เป็นที่เจริญตาและถูก กาลเทศะอีก สมเด็จพระร่วงเจ้าจึงทรงบัญญัติว่า ถ้าชาวไทยทำการรับแขกเป็นการสนามใหญ่ มีการอาวาห์มงคล หรือวิวาห์มงคล เป็นต้น ให้ร้อยกรองดอกไม้เป็นรูปพานขันหมากดังนี้ และให้เรียกว่า พานขันหมาก

        มาลัย หมายถึง ดอกไม้ประดิษฐ์แบบไทยลักษณะหนึ่งที่เกิดจากฝีมือการประดิษฐ์ประดอยของผู้ร้อย ผสานกับความงามของดอกไม้  กลีบดอกไม้ ใบไม้นานาพันธุ์ และส่วนต่าง ๆ ของดอกไม้ที่ร้อยได้จนเกิดเป็นรูปแบบและลาดลายที่หลากหลาย  อันเป็นความงามที่แสดงออกถึงความนุ่มนวล ละเมียดละไม ความมีสมาธิ และชนิดมาลัยก็มีหลายแบบแต่ละชนิดก็มีหน้าที่ใช้สอยแตกต่างกันไปตามโอกาสและความเหมาะสม เช่น  มาลัยคล้องมือ    มาลัยบ่าวสาว   มาลัยกลม   มาลัยแบน  มาลัยรี  มาลัยตุ้ม   มาลัยตัวสัตว์   มาลัยซีก มาลัยลูกโซ่  มาลัยสามเหลี่ยม  มาลัยสี่เหลี่ยม  มาลัยเถา  มาลัยตัวหนอน  มาลัยสามกษัตริย์   มาลัยพวงดอกไม้ เป็นต้น

       การร้อยมาลัยจึงได้มีการวิวัฒนาการก้าวหน้ากว่าเดิมจนมาถึงปัจจุบันได้มีการประยุกต์ปรับเปลี่ยนรูปแบบการใช้วัสดุจากดอกไม้มาเป็น ผ้าและกระดาษชนิดต่าง ๆ ซึ่งมีสีสันสวยงามและคงทน

ดอกไม้และใบไม้ที่ใช้ร้อยมาลัยมีดังนี้

          

      ดอกกุหลาบมอญ

ดอกมะลิ

ดอกพุด

ดอกดาวเรือง

   

ดอกบานไม้รู้โรย

ดอกกล้วยไม้

                  

                     ดอกเบญจมาศน้ำ

             
                                                                     

                                                                                                                        ดอกจำปี

ดอกจำปา

ใบแก้ว

ใบกระบึอ

        





             

                                                  
                           











ประเภทของมาลัยแบ่งได้ดังนี้

      มาลัยชายเดียว คือ มาลัยที่มีลักษณะเป็นพวงกลม มีอุบะห้อยเป็นชายเพียงพวงเดียว เรียกว่า มาลัยมือ มาลัยข้อมือหรือมาลัยคล้องแขน
    

      มาลัยสองชาย คือ มาลัยที่่นิยมผูกต่อด้วยโบทั้งสอง มีอุบะห้อยชายข้างละเท่า ๆ กันข้างละพวงใช้สำหรับคล้องคอบุคคลสำคัญในงานนั้น ๆ หรืองานมงคลสมรส เรียกว่า มาลัยบ่าวสาว
   
      มาลัยชำร่วย คือ มาลัยขนาดเล็กน่ารัก สำหรับมอบให้บุคคลจำนวนมากแทนการขอบคุณที่มาร่วมในงานนั้น ๆ

 ประโยชน์ของมาลัย
 มาลัยแต่ละชนิด มีหน้าที่ใช้สอยต่าง ๆ กัน ตามโอกาสและความเหมาะสม ดังนั้น

1. ใช้สำหรับคล้องคอ เพื่อเป็นเกียรติแก่เจ้าของงาน เช่น มาลัยบ่าว-สาว
2. ใช้สำหรับคล้องคอ เพื่อแสดงความยินดีหรือต้อนรับแขก 
3. ใช้สำหรับคล้องคอ เพื่อแสดงความยินดีหรือเป็นเกียรติแก่ผู้มีชัยชนะในการประกวดต่าง ๆ
4. ใช้สำหรับคล้องคอ เพื่อแสดงความยินดีแก่ผู้มีชัยชนะในการแข่งขันต่าง ๆ
5. ใช้สำหรับมอบให้บุคคลผู้มีชื่อเสียง เพื่อเป็นการรับขวัญ 
6. ใช้สำหรับทูลเกล้าฯ ถวาย ในการรับเสด็จฯ ในการเข้าเฝ้าตามโอกาสที่เหมาะสม 
7. ใช้สำหรับมอบให้แก่ประธาน หรือแขกผู้ใหญ่
8. ใช้สำหรับเป็นของชำร่วยแก่แขกที่มาในงาน 
9. ใช้สำหรับสวมคอในงานประเพณีพื้นบ้านของไทย
10. ใช้แขวนประตู หน้าต่าง หรือเพดาน แทนเครื่องแขวน
11. ใช้ห้องแทนเฟื่องดอกรัก 
12. ใช้บูชาพระ
13. ใช้แขวนหรือประดับเครื่องดนตรีไทยในเวลาที่จะเล่น 
14. ใช้ในการประกอบท่ารำของการรำไทยบางชุด 
15. ใช้ในพิธีบวงสรวงเทพยดาต่าง ๆ 
16. ใช้สำหรับตกแต่งรัดมวยผม
17. ใช้ประดิษฐ์เป็นดอกไม้สำหรับจัดแจกัน 
18. ใช้ในการคารวะผู้ที่เคารพนับถือ 
19. ใช้ในการประดับตกแต่งในงานดอกไม้สดต่าง ๆ 
20. ใช้ในการตกแต่งสิ่งต่าง ๆ ในบางโอกาส เช่น รัดฐานพระพุทธรูป 
21. ใช้แขวนห้อยหน้ารถ หรือหัวเรือ 
22. ใช้ในการตกแต่งประดับเวที

รูปมาลัยแบบต่าง ๆ

มาลัยบัวสดคล้องมือ        

                                      

มาลัยคล้องมือ

มาลัยคล้องมือ

 

มาลัยคล้องมือ

 

มาลัยบ่าวสาว

         ร่วมกันรักษาเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชาติและของท้องถิ่นเพื่อสร้างความเข้าใจสำคัญของวัฒนธรรมในฐานะที่เป็นมรดกของไทยอย่างถ่องแท้ ซึ่งความรู้ดังกล่าวถือเป็นรากฐานของการดำเนินชีวิตแบบไทยและสืบทอดต่อไป

                                                                       นางสาววันดี     มุขศรี